มาตรฐาน GMP มีกี่ประเภท ? ทำธุรกิจการผลิตในประเทศไทยต้องรู้

ทุกผลิตภัณฑ์ที่วางจำหน่ายในประเทศไทย โดยเฉพาะ 'อาหาร' หรือสินค้าที่ผู้บริโภคต้องรับประทานเข้าไป จะต้องได้รับการรับรองมาตรฐานที่ชัดเจน ซึ่งไม่เพียงแต่เป็นตัวประเมินคุณภาพของสินค้าเท่านั้น แต่ยังครอบคลุมกระบวนการผลิตทั้งหมด ตั้งแต่การคัดเลือกวัตถุดิบ การจัดเก็บ การผลิต การบรรจุ และการขนส่ง เพื่อให้มั่นใจว่าสินค้าปลอดภัยและมีคุณภาพตามข้อกำหนดของกฎหมาย โดยมาตรฐานเหล่านี้ถูกเรียกรวมว่า 'มาตรฐาน GMP'  

มาตรฐาน GMP คืออะไร ?

มาตรฐาน GMP (Good Manufacturing Practice) คือมาตรฐานการผลิตที่กำหนดให้ผู้ผลิตมีระบบควบคุมคุณภาพสินค้าอย่างเป็นระบบครอบคลุมทุกขั้นตอน และมีเอกสารรองรับเป็นลายลักษณ์อักษร เพื่อให้มั่นใจว่าสินค้าที่ผลิตออกสู่ตลาดมีคุณภาพ ความปลอดภัย และได้มาตรฐานตามกฎหมาย ตั้งแต่การออกแบบโรงงาน การคัดเลือกและจัดเก็บวัตถุดิบ การผลิต การบรรจุ ไปจนถึงการจัดส่งสินค้า โดยมุ่งเน้นให้สินค้าที่ออกสู่ตลาดมีคุณภาพปลอดภัย สม่ำเสมอ และสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ ช่วยลดความเสี่ยงต่อผู้บริโภค เพื่อความปลอดภัยสูงสุด และ สร้างความเชื่อมั่นให้ลูกค้า และเพิ่มโอกาสในการส่งออกสินค้าไปต่างประเทศ

สรุปได้ว่า GMP คือ กรอบการทำงานที่ครอบคลุมทั้งระบบการผลิตและการควบคุมคุณภาพสินค้า ตั้งแต่ต้นน้ำไปจนถึงปลายน้ำ เพื่อให้มั่นใจว่าสินค้าปลอดภัย มีคุณภาพสม่ำเสมอ สามารถแข่งขันได้ทั้งในและต่างประเทศ

ข้อกำหนดของมาตรฐาน GMP ที่ควรรู้

1. สุขลักษณะของสถานที่ตั้งและอาคารผลิต

ตั้งอยู่ในพื้นที่ที่ไม่เสี่ยงต่อมลภาวะหรือการปนเปื้อนจากภายนอก อาคารได้รับการออกแบบให้มีระบบระบายอากาศที่เพียงพอ พื้นและผนังทำความสะอาดง่าย แยกพื้นที่ขั้นตอนการผลิตอย่างชัดเจน และมีทางเข้าออกสำหรับวัตถุดิบและสินค้าสำเร็จรูปแยกจากกัน

2. เครื่องมือ เครื่องจักร และอุปกรณ์ที่ใช้ในการผลิตทุกชนิด

อุปกรณ์ต้องทำจากวัสดุที่ไม่เป็นพิษ ไม่เป็นสนิม และไม่ทิ้งสารตกค้างในผลิตภัณฑ์ สามารถทำความสะอาดและฆ่าเชื้อได้ง่าย ไม่มีส่วนที่เป็นแหล่งสะสมสิ่งสกปรก รวมทั้งได้รับการบำรุงรักษาอย่างสม่ำเสมอ โดยมีบันทึกการตรวจสอบและซ่อมแซมของทุกเครื่องจักรทุกครั้ง

3. การควบคุมกระบวนการผลิต

ทุกขั้นตอนตั้งแต่การคัดเลือกวัตถุดิบ การเตรียม การผลิต การผสม การบรรจุ ต้องมีเอกสารบันทึกและมาตรการควบคุมคุณภาพ ตรวจสอบอุณหภูมิ ความชื้น การผสม และอัตราการใช้วัตถุดิบชัดเจน เพื่อให้สินค้าผลิตได้ตามมาตรฐาน

4. ระบบสุขาภิบาล

มีการควบคุมความสะอาดของพนักงาน อุปกรณ์ เครื่องมือ และพื้นที่ผลิตอย่างเคร่งครัด โดยกำหนดขั้นตอนการล้างมือ  การสวมชุดป้องกัน การใช้รองเท้าและหมวกในพื้นที่ปลอดเชื้อให้เหมาะสม รวมถึงมีมาตรการป้องกันแมลงและสัตว์รบกวนด้วย

5. การบำรุงรักษาและการทำความสะอาด

โรงงานต้องมีตารางการทำความสะอาดและบำรุงรักษาเครื่องจักรทุกวัน ทุกสัปดาห์ หรือทุกเดือนตามความเหมาะสม มีการตรวจสอบผลการทำความสะอาดและบันทึกเป็นเอกสารเพื่อยืนยันความถูกต้องและป้องกันการปนเปื้อน

6. บุคลากร

พนักงานต้องปฏิบัติตามกฎอย่างเคร่งครัด และต้องได้รับการอบรมเรื่อง GMP สุขลักษณะ และความปลอดภัย พร้อมอัปเดตข้อมูลอยู่เสมอ เพื่อให้มีความรู้ความสามารถในการทำงานอย่างถูกต้อง และป้องกันความเสี่ยงจากความผิดพลาดได้

กฎหมายที่เกี่ยวข้อง

GMP คือมาตรฐานการผลิตที่อยู่ภายใต้การกำกับดูแลของกองอาหาร กระทรวงสาธารณสุข ซึ่งกฎหมายมาตรา 6(7) แห่งพระราชบัญญัติอาหาร พ.ศ. 2522 ระบุไว้ว่า หากผู้ผลิตฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามกฎที่ระบุไว้ ถือว่ามีโทษตามมาตรา 49 ระวางโทษปรับไม่เกิน 10,000 บาท

ประโยชน์ของการได้รับมาตรฐาน GMP

การปฏิบัติตามมาตรฐาน GMP ไม่ได้เป็นเพียงข้อกำหนดด้านกฎหมายหรือข้อบังคับของหน่วยงานภาครัฐเท่านั้น แต่ยังเป็นกลยุทธ์สำคัญสำหรับผู้ประกอบการธุรกิจที่เกี่ยวข้อง ซึ่งมาพร้อมประโยชน์สำคัญเหล่านี้

1. ความปลอดภัยของผู้บริโภค

มาตรฐาน GMP เน้นการควบคุมในทุกขั้นตอนการผลิต และ การจัดเก็บสินค้า  เพื่อป้องกันการปนเปื้อน เจือปน หรือความเสียหายที่อาจส่งผลกระทบต่อผู้บริโภค ทำให้สินค้ามีความปลอดภัยสูงสุด ซึ่งถือเป็นหัวใจสำคัญในการทำธุรกิจ

2. คุณภาพของสินค้าเป็นมาตรฐานสม่ำเสมอ

การควบคุมทุกกระบวนการผลิตอย่างเข้มงวด ช่วยให้สินค้ามีคุณภาพคงที่ ไม่ว่าจะผลิตเมื่อใดก็ตาม ผู้บริโภคและคู่ค้าจึงมั่นใจในมาตรฐานความน่าเชื่อถือของผลิตภัณฑ์ ช่วยซื้อใจให้เกิดการซื้อซ้ำในระยะยาว

3. สร้างความน่าเชื่อถือและภาพลักษณ์ของแบรนด์

การได้รับการรับรอง GMP แสดงถึงความมุ่งมั่นและใส่ใจในการดูแลคุณภาพ รวมทั้งความปลอดภัยของสินค้า ช่วยเสริมภาพลักษณ์ที่ดี เพิ่มความเชื่อมั่นต่อลูกค้า และสร้างความได้เปรียบทางการแข่งขัน

4. เปิดโอกาสในการขยายตลาดทั้งในและต่างประเทศ

GMP เป็นมาตรฐานที่ได้รับการยอมรับในระดับสากล ทำให้สินค้าสามารถเข้าสู่ตลาดต่างประเทศได้ง่ายขึ้น และแข่งขันกับแบรนด์คู่แข่งได้ แม้จะอยู่ในตลาดที่เน้นคุณภาพและความปลอดภัยสูงก็ตาม

5. ลดความเสี่ยงทางธุรกิจจากการเรียกคืนสินค้าหรือข้อพิพาทอื่น ๆ

ลดโอกาสความผิดพลาดที่ส่งผลให้เกิดการเรียกคืนสินค้า ข้อพิพาททางกฎหมาย หรือต้นทุนที่ไม่คาดคิด ช่วยประหยัดค่าใช้จ่ายและรักษาชื่อเสียงองค์กร

6. เพิ่มประสิทธิภาพในการบริหารจัดการภายในโรงงาน

ระบบ GMP ช่วยวางแผนและควบคุมกระบวนการผลิตอย่างเป็นระบบ จึงช่วยเพิ่มประสิทธิภาพการใช้วัตถุดิบ เครื่องจักร และบุคลากร ให้เกิดประโยชน์สูงสุด นำไปสู่การบริหารต้นทุนที่คุ้มค่า พร้อมรองรับการขยายธุรกิจในอนาคต

ประเภทของมาตรฐาน GMP ที่ผู้ประกอบการต้องรู้จัก

สำหรับผู้ประกอบการที่สงสัยว่ามาตรฐาน GMP มีกี่ประเภท โดยทั่วไป สามารถแบ่งออกให้เห็นภาพได้ตามเกณฑ์ความชี้เฉพาะของผลิตภัณฑ์ และตามประกาศของกระทรวงสาธารณสุข ดังนี้

General GMP

มาตรฐานพื้นฐานสำหรับการผลิตสินค้าทั่วไป กำหนดหลักการควบคุมคุณภาพ สุขลักษณะของโรงงาน เครื่องจักร บุคลากร และกระบวนการผลิต เพื่อให้สินค้ามีความปลอดภัยและคุณภาพสม่ำเสมอ

Specific GMP

มาตรฐานเฉพาะสำหรับสินค้าที่ต้องควบคุมคุณภาพเป็นพิเศษ เช่น อาหารสำหรับทารก ผลิตภัณฑ์เสริมอาหาร เครื่องสำอาง หรือเวชภัณฑ์ โดยมีข้อกำหนดเพิ่มเติมเกี่ยวกับวัตถุดิบ การผลิต การบรรจุ และการติดฉลาก

GMP 420

มาตรฐาน GMP ฉบับที่ 420 พ.ศ. 2563 เป็นมาตรฐานสำหรับกระบวนการผลิตอาหารและผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้องทุกชนิด กำหนดรายละเอียดเกี่ยวกับการจัดการวัตถุดิบ กระบวนการผลิต การควบคุมอุณหภูมิ สุขอนามัยของพนักงาน และระบบติดตามย้อนกลับ (Traceability) เอาไว้อย่างชัดเจน

GMP 386

มาตรฐาน GMP ฉบับที่ 386 พ.ศ. 2560 กำหนดเงื่อนไขการผลิตและการเก็บรักษาผักและผลไม้สดบางประเภท เพื่อรักษาคุณภาพและสุขลักษณะ ป้องกันการปนเปื้อน และยืดอายุการเก็บรักษาให้เหมาะสมกับประเภทสินค้า

มาตรฐาน GMP กับอุตสาหกรรมต่าง ๆ

การปฏิบัติตามมาตรฐาน GMP เป็นปัจจัยสำคัญที่ช่วยให้ผู้ประกอบการสามารถผลิตสินค้าได้อย่าง ปลอดภัย มีคุณภาพสม่ำเสมอ และเป็นไปตามกฎหมาย จึงจำเป็นและเกี่ยวข้องกับการผลิตในหลากหลายอุตสาหกรรม เช่น

• อาหารและเครื่องดื่ม : ควบคุมอุณหภูมิ ความสะอาด และความปลอดภัยจากการปนเปื้อนตลอดกระบวนการผลิต ทำให้ผู้บริโภคมั่นใจว่าสินค้าปลอดภัยและคงคุณภาพ
• ยาและเวชภัณฑ์ : เน้นตรวจสอบคุณภาพวัตถุดิบและควบคุมกระบวนการผลิตอย่างเข้มงวด เพื่อลดความเสี่ยงต่อผู้ป่วย ทำให้ยาและเวชภัณฑ์มีความปลอดภัยและได้มาตรฐาน
• เครื่องสำอาง : ควบคุมส่วนผสมและกระบวนการผลิต ป้องกันสารอันตรายและการปนเปื้อน ทำให้สินค้ากลุ่มเครื่องสำอางมีคุณภาพและปลอดภัยสูงสุดสำหรับผู้ใช้
• ผลิตภัณฑ์สุขภาพ : ทำให้ผู้ประกอบการสามารถจำหน่ายและส่งออกสินค้ากลุ่มวิตามินและอาหารเสริมได้อย่างถูกต้องตามกฎหมาย สร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้บริโภคและคู่ค้าได้

ผู้ประกอบการที่ต้องการให้สินค้าได้รับการจัดการอย่างมีมาตรฐานและปลอดภัย สามารถเลือกใช้บริการได้ครบจบที่ SCGJWD เพราะเราคือบริษัทโลจิสติกส์และซัพพลายเชนที่พร้อมให้บริการที่เกี่ยวข้องครบวงจร มั่นใจด้วยมาตรฐาน GMP และมาตรฐานระดับสากลอื่น ๆ ครอบคลุมตั้งแต่การจัดเก็บในคลังสินค้าให้เช่าและห้องเย็นให้เช่าที่ได้มาตรฐานไปจนถึงการขนส่งระหว่างต่างประเทศ ทำให้สินค้าของคุณปลอดภัยและถึงมือลูกค้าอย่างราบรื่น สามารถติดต่อเพื่อขอรับคำปรึกษาจากเจ้าหน้าที่ของเราได้เลย

สอบถามรายละเอียดบริการ หรือติดต่อเจ้าหน้าที่ได้ที่

• โทรศัพท์: 02-710-4000 / 02-586-1979  
• LINE : @SCGJWD

ข้อมูลอ้างอิง 

1. GMP มาตรฐานระบบการผลิตอาหาร. สืบค้นเมื่อวันที่ 26 สิงหาคม 2568 จาก https://food.fda.moph.go.th/gmp-head/category/gmp-standards-for-food-production-systems 
2. ทำความรู้จักมาตรฐาน GMP และ GHP (EP2). สืบค้นเมื่อวันที่ 26 สิงหาคม 2568 จาก http://clinictech.ops.go.th/online/cmo/site_blog_show.asp?id=333